
Imbogo ni imwe mu nyamaswa nini zo mu gasozi zikunze Kuboneka ku mugabane wa Afurika, ikaba izwiho kugira umubiri munini, amahembe akomeye n'imbaraga ziyifasha kwirwanaho. Nubwo ifite isura isa n'iy'inka zororerwa mu ngo, imbogo ni inyamaswa y'ishyamba ibaho yigenga, ikaba igira uruhare rukomeye mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ni yo mpamvu bamwe bayita inka yo mu ishyamba.
Iyi nyamaswa iboneka cyane mu mashyamba no mu bibaya byo muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara, by'umwihariko mu kibaya cya Congo kirimo ibihugu nka Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Gabon, Cameroon na Repubulika ya Congo. Hari ubwoko bw'imbogo bukunda amashyamba y'inzitane, mu gihe ubundi buboneka mu bibaya binini birimo ibyatsi n'amasoko y'amazi.
Imbogo zo mu mashyamba y'inzitane akenshi ziba mu matsinda mato, mu gihe iziboneka mu bibaya zishobora guteranira mu matsinda manini cyane. Zikunda ahantu hari ibyatsi byo kurisha n'amazi yo kunywa, kuko ari byo bigize igice kinini cy'ibyo zikeneye kugira ngo zibashe kubaho. Nubwo ari inyamaswa nini, imbogo ntizirya inyama, ahubwo zibarirwa mu nyamaswa zirya ibimera.
Ku bijyanye n'imibanire yazo n'abantu, imbogo zishobora guhura n'abaturage batuye hafi y'amashyamba, cyane cyane abahinzi bafite imirima yegereye aho ziba. Hari igihe zinjira mu mirima gushaka ibiribwa, bikaba byateza amakimbirane hagati y'abaturage n'inyamaswa. Icyakora, ni inyamaswa zishobora guteza umuntu ibyago bikomeye iyo zumvise ko zibangamiwe, bitewe n'imbaraga z'umubiri n'amahembe yazo.
Mu bice bimwe bya Afurika, inyama z'imbogo ziribwa n'abaturage kandi zibarirwa mu nyama z'inyamaswa zo mu gasozi zizwi nka bushmeat. Ibi ariko ni kimwe mu bikorwa bishobora gushyira ubuzima bw'imbogo mu kaga iyo zihigwa mu buryo budakurikije amategeko. Ubuhigi bukabije, iyangizwa ry'amashyamba n'indwara zishobora kwandura hagati y'inyamaswa zo mu gasozi n'amatungo yororerwa mu ngo biri mu bibazo bikomeje guhangayikisha abashinzwe kubungabunga ibinyabuzima.
Nubwo imbogo zikiri mu nyamaswa ziboneka mu bice byinshi bya Afurika, kurinda ubuzima bwazo bisaba ubufatanye bw'ibihugu n'imiryango mpuzamahanga. Umuryango mpuzamahanga ushinzwe kubungabunga ibidukikije, International Union for Conservation of Nature (IUCN), ukora isuzuma ry'uko amoko atandukanye y'inyamaswa ahagaze kugira ngo hamenyekane izikeneye kurindwa by'umwihariko. Umuryango World Wide Fund for Nature (WWF) na wo ukora ibikorwa byo kurinda amashyamba, ahantu inyamaswa ziba no kurwanya ibikorwa byangiza urusobe rw'ibinyabuzima.
Mu bindi bikorwa byo kurinda imbogo harimo gushyiraho pariki n'ahantu harinzwe, gukaza amarondo yo gukumira ubuhigi butemewe, gukurikirana indwara zishobora kuzibasira no gukorana n'abaturage batuye hafi y'aho ziba. Izi ngamba zigamije gutuma imbogo zibona ahantu ho kororokera, kubona ibiribwa no gukomeza kubaho mu buryo karemano.
Uretse kuba imbogo ari inyamaswa ikurura ba mukerarugendo basura pariki zo muri Afurika, inagira uruhare mu kuringaniza ibidukikije. Iyo zirisha ibyatsi, zigira uruhare mu guhindura imiterere y'ibimera, mu gihe na zo ziba mu ruhererekane rw'ibiribwa kuko zishobora guhigwa n'inyamaswa zirya inyama, zirimo intare.
Kubungabunga imbogo rero si ukurengera inyamaswa izwi nk'inka yo mu ishyamba gusa, ahubwo ni ugufasha urusobe rw'ibinyabuzima gukomeza kubaho. Kurinda aho ziba, gukumira ubuhigi butemewe no gushishikariza abaturage kubana neza n'inyamaswa zo mu gasozi ni ingenzi kugira ngo izi nyamaswa zikomeze kuba mu mashyamba ya Afurika no mu bihe bizaza.















